این سایت در حال حاضر پشتیبانی نمی شود و امکان دارد داده های نشریات بروز نباشند
اخلاق در علوم و فناوری، جلد ۱۶، شماره ۲، صفحات ۱-۲
عنوان فارسی آیا همیشه "هدف، وسیله را توجیه می‌کند"؟
چکیده فارسی مقاله  زندگانی جانوران، در چند هدف خلاصه می‌شود و راه‌های رسیدن به آن غریزه2 هستند. 1. دفاع از جان خود در مقابل جانوران مهاجم، در واقع « دفاع از جان» 2. دفاع از حریم زیست خود یا همان قلمرو3 « دفاع از وطن » 3. شکار یا ورود به محوطۀ جدید برای تأمین غذای یک وعده‌ای خود، بدون حرص و زیاده‌طلبی « زنده ماندن 4  » 4. همسریابی (بعضاً با جدال و ستیز و حسادت) « بقاء نسل » کلیۀ این اقدامات و اعمال، به صورت غریزی « کاندیشنال » برای جانوران و در حکم « راز بقا » صورت می‌گیرد. انسان و شاید برخی از جانوران اهلی شده، رفتارهایشان « ارادی » همراه با تفکر، گزینه سنجی و با در نظر گرفتن « سود و زیان » 5 است. «حیوان متفکر»، «حیوان ناطق»6 از زمان‌های بسیار دور، حتی پیش از مصلحان اجتماعی و ظهور ادیان، انسان‌های دوراندیش و نیک صفتی در هر گروه و قبیله‌ای وجود داشتند که مردم را به خودداری از آزار و زیان به دیگران توصیه می‌کردند. به این ترتیب « مبانی اخلاق7 » قبیله‌ای و گروهی شکل گرفت. نیک و بد، سود و زیان، خیر و شر، آبادانی و تخریب، شفابخشی و کشتار ... این‌ها همگی اخلاقیاتی بودند که نیکان هر قوم به این اصول رسیده بودند تاریخ انسان ( حیوان اخلاقی8 ). با گذشت زمان، باورهای نیک و ادیان اقوام پیش از تاریخ ( ایران، هند، مصر، چین و آمریکای جنوبی.... ) و بعدها ادیان ابراهیمی ( یهودیت، مسیحیت و اسلام )، همگی در اصول اخلاقی شناخته شده و محبوب مردم ( راستی، درستی، نیک‌اندیشی، کمک به دیگران، مهربانی و بخشندگی و ... ) تدوین شدند و پیام‌آوران، مردم را به نیکی دعوت کردند و در واقع جامۀ آسمانی و معنوی بر اندام نیکی‌ها دوختند. دانشمندان و نویسندگان ( فردوسی، سعدی، مولانا و حافظ و دیگران ) در ایران و جهان، همگی به پاس گفته‌ها و نوشته‌های نیک و زیبا و اخلاقی خود شهرت یافتند. ریش سفیدان و داوران، همواره احکام بین نیک و بد، اخلاقی و غیر اخلاقی را جاری می‌کردند. شاید آداب و رسوم و فرهنگ را بتوان به عنوان اولین قانون‌های اخلاقی9 تلقی کرد. وضع قوانین مدرن امروزی را می‌توان حاصل چند سدۀ اخیر دانست (اخلاق فلسفی10).     در واقع کلیۀ قوانین، برای حاکمیت و اجرای اخلاقیات وضع شدند، ولی متأسفانه همۀ این قوانین اخلاقی نیستند. زیرا این قوانین از سوی حاکمان و توسط کارگزاران ایشان تدوین شده‌اند، یعنی همیشه سود و نیک‌زیستی اکثریت در آن دیده نشده است. در اینجا پاسخ عنوان این نوشته مطرح می‌شود که همیشه هدف، وسیله را توجیه نمی‌کند! یعنی هم هدف باید شریف و الهی و در جهت مصلحت همگان باشد و هم وسیله‌ها باید پاک و الهی و بدون زیان به دیگران باشند. در تاریخ، بدون تردید همۀ افراد نااهل، جباران، ستمگران و زیاده‌طلبان، برای توجیه کارهای خود، ابتدا اهداف بسیار فاخر و عامه پسند خود ( شاید به ظاهر نیک ) را تعریف می‌کردند و سپس هر راهی را برای رسیدن به آن هدف، انتخاب می‌کردند و مردم ساده دل (اکثریت نادان)، آنها را برای رسیدن به اهداف ایشان، کمک می‌کردند. از افراد سرشناس که هر وسیله‌ای را برای رسیدن به هدف از پیش تعریف شده ( سیاست، حاکمیت، نظامی‌گری )، بدون در نظر داشتن اصول اخلاقی (نیک و بد زمینی یا آسمانی، توجیه می‌کرد، نیکولو ماکیاولی ( 1469 تا 1527 میلادی در فلورانس ایتالیا ) بود. ماکیاولی، به عنوان یک سیاستمدار دوران رنسانس اروپا، کلیۀ ارزش‌های اخلاقی قراردادی و خدایی و مذهبی را برای رسیدن به زندگی بهتر، انکار می‌کرد، ولی همزمان اعتقاد داشت « دین مؤثرترین وسیله برای اعمال قدرت سیاسی و بهترین عنصر برای پیوستگی و اتحاد ملی است » از دیدگاه او « آنچه نباید در سیاست مورد توجه قرار گیرد، اخلاقیات است »  من در جایگاه و مرتبه‌ای نیستم که بخواهم برای دیگران راهنما و دلیل باشم، ولی برای خودم همواره کوشیده‌ام که  « هم هدفم اخلاقی و الهی باشد و هم وسیله‌ام پاک و ایزدی باشد. »  
کلیدواژه‌های فارسی مقاله هدف، وسیله، اخلاق
عنوان انگلیسی 0
چکیده انگلیسی مقاله 0
کلیدواژه‌های انگلیسی مقاله 0
نویسندگان مقاله داریوش فرهود |
دانشگاه علوم پزشکی تهران

نشانی اینترنتی http://ethicsjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1182-104&slc_lang=other&sid=1
فایل مقاله فایلی برای مقاله ذخیره نشده است
کد مقاله (doi)
زبان مقاله منتشر شده other
موضوعات مقاله منتشر شده تخصصی
نوع مقاله منتشر شده پژوهشی
برگشت به: صفحه اول پایگاه   |   نسخه مرتبط   |   نشریه مرتبط   |   فهرست نشریات